Wat is pijn - Patiënten
Pijn kan zo beperkend zijn, zo stressvol en frustrerend zijn en soms zo lang duren, dat het ervoor kan zorgen dat je moet stoppen met dingen in je dagelijkse leven en activiteiten waar je van houdt. Pijn is één van de beschermingssystemen in ons lichaam, het alarm eigenlijk (zoals bijvoorbeeld jeuk dat ook is). Het beschermingssysteem is diep in ons lichaam ingebouwd. Als er (dreigend) gevaar is voor je lichaam, kan pijn ontstaan. Denk aan een verzwikte enkel, het vastpakken van een hete pan of bijvoorbeeld een blindedarmontsteking. Pijn helpt jou vervolgens om actie te ondernemen om jezelf te beschermen.
Tot voor kort dachten we dat pijnsignalen vanuit het lichaam, vanaf pijnsensoren, naar de hersenen gestuurd werden als er schade in weefsel was. In de hersenen zou een speciaal gebied vervolgens zorgen voor het aanmaken van pijn. Andersom gedacht, betekende dat dan ook als we pijn voelen er dus schade moet zijn in het lichaam.
Deze theorie kan echter diverse klachten en situaties niet verklaren. Denk bijvoorbeeld aan:
- Een blauwe plek waarvan je niet weet hoe je die hebt gekregen,
- Pijn die zich verplaatst of steeds op een andere plek terugkomt,
- Pijn die erger wordt door stress, vermoeidheid of als je niet goed in je vel zit,
- Pijn die minder wordt door een neppil of nepbehandeling (placebo),
- Pijn die blijft terwijl de blessure al is genezen.
Wat is pijn dan eigenlijk wel?
(momenteel helaas nog de meest voorkomende blik op pijn)
(voor vele nog een onbekende blik op pijn)
▶ Pijn beschermt ons en bevordert het herstel
Pijn beschermt je als je te dicht bij vuur komt, als je te lang stil in dezelfde houding zit, als je een steile zandheuvel probeert op te rennen, als je je vinger te ver naar achteren buigt en als je test hoe scherp een spijker is. In deze voorbeelden ontstaat geen schade. Pijn zorgt er voor dat je stopt voordat schade ontstaat (de ‘beschermende buffer’ op afbeelding 1).
Het lichaam registreert de hele tijd of er veranderingen optreden in of rondom het lijf. Dit gebeurt met ‘gevaarsensoren’ in je lichaam en met je zintuigen, zoals je ogen, oren, neus en mond. Al deze informatie samen, én wat je eerder hebt meegemaakt, bepaalt of je lichaam in gevaar is en bescherming nodig heeft. Als de grens van wat je lichaam aan kan wordt overschreden (de ‘weefseltolerantie grens’ op afbeelding 1), zoals bijvoorbeeld gebeurt bij een spierscheur of een enkelverzwikking, blijft het alarm in het lijf langer aanstaan. Zo zorgt je lichaam ervoor dat je de blessure goed beschermt.
Naast pijn heeft het lichaam nog andere manieren om je te beschermen. Misschien herken je jezelf in een van deze beschermingsreacties:
Het spiersysteem
Je gaat anders bewegen. Je lijf voelt stijf aan en het wordt moeilijker om te bewegen.
Het hormoonsysteem
Je hebt het gevoel dat je snel en vaak ‘aan staat’. Je hartslag gaat snel, je ademhaling is hoger en je voelt je alert of bang. Je maakt je klaar om te vechten of te vluchten. Soms, als het gevaar heel groot is, gebeurt het tegenovergestelde: je lichaam bevriest en je kunt even niets doen.
Het immuunsysteem
Dit systeem werkt op de plek van de blessure en in je hele lichaam. Op de plek van de blessure maken immuun stofjes het gebied gevoeliger en bestrijdt het indringers zoals bacteriën. In je hele lichaam kan het immuunsysteem ervoor zorgen dat je je ziek, slap of moe voelt, zodat je rust neemt en jezelf terug trekt.
▶ Aanhoudende pijn over-beschermt ons en belemmert het herstel
Soms reageert je lichaam te sterk op (dreigend) gevaar. Dit wordt overbescherming of hypersensitiviteit genoemd (figuur 2). Bij een hypersensitief pijnsysteem zie je vaak:
- De sterkte van de pijn is wisselend bij dezelfde beweging,
- De pijn verspreidt zich of komt en gaat, zonder dat je er controle over hebt,
- Op verschillende plekken in het lichaam begin je pijn te krijgen,
- Stress en moeheid maken de pijn erger.
Vaak ontstaat naast pijn ook andere problemen. Enkele voorbeelden hiervan zijn:
- Slechter slapen,
- Je somber voelen,
- Je gestrest voelen of slecht kunnen ontspannen,
- Het pijnlijke lichaamsdeel minder gebruiken,
- Je meer zorgen maken,
- Minder bewegen,
- Ongezonder eten.
Vaak zorgen deze factoren samen voor het ontstaan van een vicieuze cirkel. Het herstellen van pijn wordt hierdoor verstoord. Daarom is het belangrijk om niet te denken: "Wat is er kapot in mijn lichaam?" Maar om jezelf af te vragen: "Waarom blijft mijn lichaam mij beschermen?"
▶ Veel verschillende factoren beïnvloeden pijn
Hypersensitiviteit van het pijnsysteem kan ontstaan door veel verschillende factoren bij elkaar opgeteld. Je kunt het ontstaan van pijn vergelijken met honger of dorst. Er worden geen speciale "honger-signalen" in je lichaam verstuurd. Wel kan het lichaam signalen zoals ‘je bloedsuiker is laag’ versturen. Als je daar ook nog de geur van vers brood, de gedachten aan je favoriete beleg en een supermarkt vol met eten aan toevoegt, krijg je het gevoel van honger. Zo werkt het ook met pijn: veel factoren samen bepalen hoe hard het alarm af gaat in jouw lichaam (figuur 3).
Veelvoorkomende factoren die de gevoeligheid van de beschermingssystemen kunnen beïnvloeden zijn:
Gevaar in je omgeving
Denk hierbij bijvoorbeeld aan werkstress, geldzorgen, problemen of ziekte in de familie, gepest worden op school of werk, de plek waar je de blessure kreeg en leven in een oorlog.
Gedachten over je klachten
Gedachten als ‘’mijn rug is zwak’’, ‘’voorzichtig, straks gaat er wat kapot’’, ‘’ik ben versleten’’ kan je gedrag veranderen. Dit kan je pijnsysteem gevoeliger maken.
Hoe je om gaat met de pijnklachten
Ga je altijd maar door, ook al heb je pijn? Of doe je juist niets meer, ook niet de dingen waar je blij en gelukkig van wordt? Slaap je slechter? Ben je minder fit? Eet of drink je anders dan eerst? Al deze dingen hebben invloed op de interne beschermsystemen.
Eerder opgedane ervaringen
Heb je gemerkt dat bepaalde activiteiten altijd een opvlamming van je klachten uitlokken? Vermijd je bepaalde activiteiten? Of speelt trauma een rol in jouw leven? Het lichaam leert om te beschermen uit eerder opgedane gebeurtenissen in jou leven -zo ook het pijnsysteem.
Er zijn veel verschillende manieren om pijn te verminderen en een hypersensitief pijnsysteem te her-trainen -en jij hebt invloed op deze verandering middels bioplasticiteit
Bioplasticiteit betekent dat je lichaam zich steeds aanpast. Dit gebeurt de hele tijd in het lichaam. Een paar voorbeelden van bioplasticiteit zijn:
- Je spieren worden sterker als je vaak traint in de sportschool,
- Je botten worden sterker als je ze vaak belast,
- Je wordt beter in een sport als je veel oefent,
- Je pijnsysteem leert beter beschermen als het vaak te maken heeft met (dreigend) gevaar.
Je lichaam verandert dus steeds door bioplasticiteit. Met de acties die jij neemt, kun je de richting van deze verandering beïnvloeden. Met de juiste behandeling, die past bij jouw persoonlijke situatie, kun je overgevoelige beschermingssystemen (je pijnsysteem, spiersysteem, immuunsysteem en hormoonsysteem) weer trainen om normaal te reageren.
▶ Meer lezen?
Boek: Explain pain
Boek: Protectometer
Boek: Resolve back pain Handbook
Website: www.retrainpain.org
Website: www.tamethebeast.org